Bursa’nın İznik ilçesinde yer alan 2 bin yıllık Roma Tiyatrosu’nda yürütülen arkeolojik kazılarda, tiyatronun batı kesiminde antik döneme ait mermer döşemeli yollar, giriş-çıkış koridorları ve kanalizasyon hattı gün yüzüne çıkarıldı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle, İznik Müze Müdürlüğü başkanlığında ve Bursa Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle yaklaşık 10 dönümlük alanda sürdürülen çalışmalar, tiyatronun hem mimari hem de tarihsel açıdan taşıdığı önemi her geçen gün daha da pekiştiriyor.
1980’li yıllarda başlayan, 2016’dan bu yana ise Dokuz Eylül Üniversitesi ekibi tarafından kesintisiz sürdürülen kazı ve restorasyon süreciyle yapı büyük ölçüde tamamlanmış, tiyatro Mart 2024’te yeniden ziyarete açılmıştı. Ana bölümdeki restorasyonun ardından ekip, çalışmalarını dış alanlarda yoğunlaştırdı.
Antik mühendisliğin özgün örneği
Kazı başkanı Prof. Dr. Aygün Ekin Meriç, İznik Roma Tiyatrosu’nun Anadolu’daki ender örneklerden biri olduğunu belirterek, yapının 102×79 metre ölçülerinde, düz zeminde tamamen tonoz sistemiyle inşa edilmesi bakımından benzersiz olduğunu söyledi. Yaklaşık 24 metre yüksekliğe sahip üç katlı tiyatronun, İmparator Trajan döneminde 10 bin seyirci kapasitesiyle inşa edildiğini aktaran Meriç, yapının 2. ve 3. yüzyıllarda gladyatör dövüşleri ve çeşitli sahne gösterileri için kullanıldığını ifade etti.
Dini dönüşüm izleri
-
yüzyıldan itibaren tiyatronun işlev değiştirdiğini anlatan Meriç, Hristiyanlığın İznik’te güç kazandığı dönemde yapının dini amaçlarla kullanılmaya başlandığını belirtti. Rigole duvarlarında bulunan haç, çelenk ve Meryem-İsa freskleri, bu dönemin izlerini açıkça yansıtıyor. Meriç, “Meryem’in kucağında İsa’yı tuttuğu theotokos tipi fresk, Anadolu’daki en erken örneklerden biri. Bu da İznik’in Hristiyanlık tarihinde ne kadar özel bir yere sahip olduğunu gösteriyor.” dedi.
325 yılında düzenlenen 1. Ekümenik Konsil sonrasında tiyatronun, din adamlarının toplantılarına ev sahipliği yaptığını belirten Meriç, sahne binasında keşfedilen deliklerin geçici çatı örtüsüne ait olabileceğini söyledi. “Bu da yapının kapalı alan olarak kullanıldığını düşündürüyor. Tiyatro, dini kullanım evresini çok net biçimde yaşamış.” ifadelerini kullandı.
Yeni bulgular ve gelecek planları
Bu yıl kazıların tiyatronun batı kısmında yoğunlaştığını belirten Meriç, “Tiyatronun en dış hattında mermer döşemeli yollar, giriş-çıkış koridorları ve kanalizasyon sistemi ortaya çıkarıldı. Ayrıca taş sergisi olarak kullanılan alanın altında bir mezarlık tespit ettik. Burada 11–13. yüzyıllardan kalma kiliseler ve Haçlı Seferleri’ne ait mezarlar bulunuyor. 2026’da nekropol alanının kazılarına başlamayı planlıyoruz.” dedi.
Tiyatronun doğu ve batı girişlerindeki sütunlu galerilerin de restorasyon kapsamına alınacağını ifade eden Meriç, bu bölümlerin geçmişte resepsiyon salonu gibi kullanıldığını, gelecekte ziyaretçilere açılmasının planlandığını söyledi.
Osmanlı döneminde tiyatro alanına çini fırınları kurulduğunu da hatırlatan Meriç, “Burada 10 seramik fırını bulundu. Böylece tiyatro, Helenistik temellerden Osmanlı’ya kadar İznik’in tüm tarihsel evrelerine tanıklık eden, çok katmanlı bir yapı haline geldi.” diye konuştu.
Mart 2024’te yeniden ziyarete açılan İznik Roma Tiyatrosu, bugüne kadar 90 binden fazla ziyaretçiyi ağırladı.
Kaynak: AA